Jak wybrać odpowiednie krople do nosa?

Nos jest niewielkim elementem ciała człowieka, jednak jest niezwykle istotny, a wszelkie zaburzenia jego funkcjonowania potrafią być niezwykle dokuczliwe. Istnieje cała gama środków do stosowania miejscowego w jamie nosowej, dzięki czemu mogą szybko przynieść ulgę. Jednak niewłaściwie używane mogą być groźne dla zdrowia. Dowiedz się co i jak stosować by było to bezpieczne i maksymalnie skuteczne.

Krople obkurczające śluzówkę nosa

Krople do nosa obkurczające jej śluzówkę są jednymi z najbardziej popularnych preparatów na katar na świecie. Są to tak zwane sympatykomimetyki lub alfa-mimetyki. Mowa oczywiście o ksylometazolinie oraz pochodnej tego leku- oksymetazolinie. Ksylometazolina do nosa jak i jej równie popularna pochodna, są stosowane jako leki pierwszego rzutu w przypadku nieżytu nosa przebiegającego z uporczywym, wodnistym katarem.

Działanie ksylometazoliny oraz oksymetazoliny opiera się na pobudzeniu receptorów alfa-adrenergicznych znajdujących się w ściankach naczyń krwionośnych w nosie. Poprzez pobudzenie tych receptorów dochodzi do obkurczenia naczynia krwionośnego, co w efekcie łagodzi stan zapalny w okolicy, zmniejsza przekrwienie błony śluzowej nosa oraz ewentualny wysięk i obrzęk błony śluzowej nosa. Dzięki takiemu działaniu poprawia się drenaż w jamach nosowych, co ułatwia oddychanie. Ksylometazolinę stosuje się również w ostrym zapaleniu ucha środkowego celem udrożnienia trąbki słuchowej.

Preparaty obkurczające śluzówkę do stosowania miejscowego są bezpieczne w użyciu, o czym świadczy fakt, że w odpowiednim stężeniu są już dostępne dla niemowląt od 3 miesiąca życia. Środki te są wysoce skuteczne, jednak aby były prawdziwie bezpieczne, należy je stosować maksymalnie przez tydzień, inaczej grozi nam tak zwany efekt z odbicia- czym on jest?

Katar polekowy - co to jest?

Efekt z odbicia odnosi się do sytuacji, gdy dochodzi do nawrotu objawów po zaprzestaniu stosowania danego leku. Jest to niestety popularne w czasie terapii donosowymi lekami sympatykomimetycznymi. Stosowanie ksylometazoliny czy oksymetazoliny powoduje obkurczenie naczyń krwionośnych w śluzówce nosa. Naczynia te same w sobie są bardzo drobne i ich dodatkowe zwężenie sprawia, że krew całkowicie przestaje przez nie przepływać. Jeśli sytuacja taka trwa dłużej niż 5-7 dni to niedokrwiona śluzówka nosa zaczyna nieodwracalnie obumierać. Dochodzi wtedy do obrzęku nosa, zaburzeń węchu, wysychania śluzówki nosa, a także chrypki i chrapania w nocy. Ulgę przynosi ponowne zastosowanie kropli z ksylometazoliną lub oksymetazolinę i tak dalej. Ludzie nieświadomie sami zaczynają się uzależniać od kropli na katar, nie mogąc bez nich normalnie funkcjonować lub stosując je coraz częściej. Polekowy nieżyt nosa - bo tak fachowo nazywa się ta jednostka chorobowa, jest bardzo trudny do leczenia, jednak pomocne mogą być wtedy krople do nosa ze sterydem.

Preparaty sterydowe

Krople sterydowe do nosa jeszcze kilka lat temu były dostępne jedynie na receptę. Ale od 2018 roku leki z mometazonem zmieniły kategorię dostępności i można je kupić bez recepty, z kolei krople z flutikazonem można w ten sposób kupić od 2021 roku. Pozostałe donosowe leki sterydowe są już dostępne tylko na receptę. Zmiana kategorii dostępności tych leków była dobrą wiadomością dla wielu ludzi borykających się szczególnie z alergiami objawiającymi się nieżytem nosa. Wskazaniem do stosowania takich kropli jest sezonowe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa lub całoroczne zapalenie błony śluzowej nosa, a także polipy nosa.

Sterydy donosowe cechują się wysoką skutecznością, więc są stosowane w bardzo małych dawkach - liczonych w mikrogramach. Z tego powodu są bardzo bezpiecznie, bo praktycznie nie przenikają do organizmu. Wykazują one głównie działanie przeciwzapalne, więc mogą być używane w każdej sytuacji, w której dochodzi do powstania stanu zapalnego. Działają również przeciwobrzękowo, dzięki czemu udrażniają nos, pozwalając na swobodniejsze oddychanie. Ponadto eliminują katar, kichanie, a także świąd nosa. Leki sterydowe są bardzo skuteczne w leczeniu stanów zapalnych zatok przynosowych i w uchu środkowym, a powikłania przewlekłego nieżytu nosa obejmują również zatoki, jak i ucho środkowe.

Krople antyalergiczne

Objawy nieżytu nosa mogą wystąpić w przebiegu infekcji, ale również mogą pojawić się na tle alergicznym. Wtedy, poza wspomnianymi już preparatami sterydowymi lub sympatykomimetykami do nosa, można zastosować krople lub aerozole o działaniu przeciwalergicznym. Dużą popularnością cieszą się krople na bazie azelastyny oraz fenylefryny. Azelastyna jest substancją przeciwhistaminową, która hamuje w nosie uwalnianie histaminy (substancji wyzwalającej reakcję alergiczną) po kontakcie z alergenem - dzięki temu przeciwdziała ona reakcji uczuleniowej. Z kolei fenylefryna jest stosowana w celu miejscowego zmniejszenia przekrwienia i obrzęku. Czasami lekarz może zaordynować krople zawierające bromek ipratropium, który jest szczególnie skuteczny przy wycieku z nosa. Preparat ten również jest dostępny bez recepty. Leczenie alergicznego nieżytu nosa, jak i tego o podłożu infekcyjnym, często jest zadaniem karkołomnym i trudnym. W takim okresie warto również zadbać o odpowiednią higienę jamy nosowej oraz pamiętać o regeneracji śluzówki nosa preparatami nawilżającymi.

Preparaty nawilżające

Jednym z najpopularniejszych i najczęściej kupowanym preparatem do nosa w polskich aptekach są wodne roztwory chlorku sodu. Zwyczajowo mówi się na te preparaty woda morska lub roztwór soli morskiej. Preparaty te są całkowicie bezpieczne, ponieważ nie wywołują żadnego działania leczniczego - ich zadaniem jest mechaniczne wypłukanie nosa oraz ewentualne nawilżenie. Dlatego też można je używać praktycznie przez cały czas. W zależności od preparatu mogą różnić się stężeniem soli - wyróżniamy roztwory izotoniczne (o takim samym ciśnieniu osmotycznym jak w ciele człowieka) oraz roztwory hipertoniczne (o wyższych ciśnieniu osmotycznym). Roztwory izotoniczne są całkowicie obojętne dla organizmu i służą głównie do płukania i nawilżania jamy nosowej oraz zatok. Tymczasem preparaty hipertoniczne poza działaniem oczyszczającym i nawilżającym mają jeszcze jedną cechę. Z racji wyższego ciśnienia osmotycznego powodują one odwodnienie błony śluzowej i dodatkowo rozrzedzają zalegającą wydzielinę. Ponadto obkurczają one wspomnianą błonę śluzową.

Dodatkowo na rynku farmaceutycznym znajdziemy sporo preparatów z ektoiną, która działa ochronnie na błonę śluzową jamy nosowej, a także łagodzi podrażnienia i stany zapalne. Warto także wybierać produkty zawierające w sobie kwas hialuronowy lub deksopantenol, które dodatkowo nawilżają i chronią śluzówkę nosa, a także regenerują ją. W pewien sposób poprawiają także drenaż zatok, ułatwiając oddychanie. Często są one dodawane do preparatów zawierających ksylometazolinę.

Poza stosowaniem odpowiednich kropli do nosa, w okresie przeziębieniowym oraz alergicznym, warto dbać także o prawidłową higienę nosa.

Bibliografia:

• W. Brzoznowski; Standardy diagnostyczne i terapeutyczne alergicznego nieżytu nosa; Forum Medycyny Rodzinnej; 2009; tom 3; nr 3; 173-180
• R. Fornal, R. Kurzawa, Ł. Błażowski, I. Sak; Nieżyt nosa - najważniejsze fenotypy i endotypy oraz zasady leczenia; Alergia Astma Immunologia; 2015; 20 (4); 242-252
• M. Arcimowicz; Donosowe glikokortykosteroidy w leczeniu alergicznego nieżytu nosa; Alergia Astma Immunologia; 2016; 21 (1); 33-43
• A. Emeryk, M. Chról, J. Emeryk-Maksymiuk; Diagnozowanie i leczenie alergicznego nieżytu nosa i astmy w POZ; Alergoprofil; 2024; Vol 20; Nr 2; 8-18

Autor: mgr farm. Wojciech Ziółkowski